Een knieschijfluxatie, ook wel patellaluxatie genoemd, treedt op wanneer de knieschijf uit haar normale positie in het kniegewricht wordt gedrukt. Dit letsel komt vaker voor bij sporters, met name bij adolescenten en jongere personen, door factoren zoals bandhypermobiliteit en een onvolledige skeletrijping, waaronder de aanwezigheid van open groeischijven. Meestal verplaatst de knieschijf zich naar buiten (lateraal), waardoor het gewrichtskapsel overrekt kan raken en het omliggende weke weefsel beschadigd kan worden. Dit soort letsel wordt doorgaans veroorzaakt door een directe klap tegen de knie of door een valgusbelasting met externe rotatie van het scheenbeen, wat kan gebeuren bij sporten zoals voetbal, basketbal of gymnastiek.

In gevallen waarin de knieschijf slechts gedeeltelijk uit positie schiet maar vanzelf terugkeert, spreekt men van een ‘subluxatie’. Zowel luxatie als subluxatie hebben vergelijkbare oorzaken, waaronder een trauma of snelle richtingsveranderingen tijdens lichamelijke activiteit.

De eerste behandeling bestaat uit het terugplaatsen van de knieschijf (repositie) en het toepassen van conservatieve methoden zoals immobilisatie met braces en fysiotherapie om de spieren rond de knie te versterken. Een operatie kan nodig zijn bij herhaalde luxaties of wanneer er bijkomende problemen zijn, zoals kraakbeenschade. Een operatie kan bestaan uit het herstellen of aanspannen van banden, of het aanpassen van de botstand om de knieschijf beter in haar baan te houden. Na een operatie of conservatieve behandeling is revalidatie cruciaal voor volledig herstel en om verdere luxaties te voorkomen.

Knieschijfluxaties zijn vaak zeer pijnlijk en gaan gepaard met onmiddellijke zwelling, en de aangedane knie kan instabiel aanvoelen of tijdens beweging ‘doorzakken’. De hersteltijden variëren, maar sporters kunnen doorgaans na voldoende rust en revalidatie weer gaan sporten, meestal binnen enkele maanden, afhankelijk van de ernst van het letsel.